Kiedy dziecku obce jest słowo "autoironia", ale za to ironię ma dopracowaną do perfekcji...

„Mamo, w Twoim wieku?” – kiedy słyszę taką reprymendę mojego syna, która ma przywołać mnie do porządku, bo ja np. tańczę, „sypię” dowcipami, głośno się śmieję… kiedy ją słyszę, szlag mnie trafia na miejscu. Co to w ogóle jest za pytanie? I jak wiele mówi o stosunku dziecka do rodzica. Wczoraj pisałam o tym, jak mój syn w czasie podróży na wyspę Hawaii upomniał mnie, żebym nie patrzyła rozmarzonym wzrokiem na młodego, pięknego Hawajczyka, bo… i tu cytuję: „w Twoim wieku nie wypada”. Czy istnieje granica wieku, kiedy należy przestać marzyć, śmiać się, tańczyć i opowiadać anegdotki? I jak ta granica przebiega? Bo dla kilkulatka starość zaczyna się mniej więcej w wieku 19 lat. Piszę to z własnego doświadczenia. Mnie wydawało się w dzieciństwie, że taka osoba jest już tak stara, że lada moment umrze. Co prawda mój syn ma już 17 lat, ale to nie zmienia faktu, że jego horyzonty nie są zbyt szerokie. A może nie chodzi wcale o horyzonty, tylko o zwyczajną, czysto ludzką złośliwość, uszczypliwość, ironię i sarkazm? 

Mojemu dziecku obce jest słowo „autoironia”, ale ironię ma dopracowaną do perfekcji. Ćwiczy ją codziennie na mnie. Jestem jego "królikiem doświadczalnym". Kiedyś mnie to irytowało, dziś jeszcze szlag mnie trafia, ale powoli oswajam sie z "ciętym" językiem Michała. Pomogło mi w tym napisanie relacji z podróży na Hawaje. Byliśmy w niej ponad miesiąc, jeśli liczyć dwa pobyty w Londynie: przed wylotem do Honolulu i po powrocie do Wielkiej Brytanii. Pisanie potraktowałam jako psychoterapię. Specjalnie o naszym pobycie pisałam w czasie teraźniejszym. Chodziło mi o to, żeby różne sytuacje z synem przeżyć na nowo, "przetrawić" je i oswoić "potwora". Kiedy tworzy się tekst, wielokrotnie robi korektę, pewne niesympatyczne sytuacje, które samemu się przeżyło przestają być "nasze", stają się częścią fikcji. I tak było w moim przypadku. 

Nadal nie zgadzam się na to, by syn mi dyktował, w co mam się ubrać, z kim mam się przyjaźnić, pozwalał, a częściej nie pozwalał na wyjście ze znajomymi. Jak typowy chłopiec z tzw. "rozbitego" domu przyjmuje rolę mężczyzny - pana i władcy. Wcześniej mu mówiłam, że z jego tatą rozwiodłam się, bo właśnie za bardzo chciał mną rządzić, a ponieważ z nim nie mogę się rozwieść, to powinien dać sobie spokój, bo mnie tylko denerwuje. Teraz po prostu kiwam z politowaniem głową, miną daję do zrozumienia, że po mnie to "spływa" i idę dalej. Choć są momenty, że mam ochotę po prostu stanąć na stołku albo lepiej na stole (mój syn jest o 17 cm ode mnie wyższy) i wałkiem od ciasta "wklepać" mu trochę rozumu do głowy i jeszcze więcej szacunku do dorosłych. Bo i teraz czasami szlag mnie trafia, jak młody człowiek z politowaniem kiwa na mnie głową, robi miny uczonego filozofa, który stoi przed kretynką i ocenia, dyktuje, rozkazuje. I niemiłosiernie się wywyższa.

"Mamo, w Twoim wieku?" Wrrrr:(((((

Michał ponownie jest niezadowolony. Zaczynam się do tego po mału przyzwyczajać. Tym razem chodzi o to, że impreza, na którą się właśnie wybieramy – jego zdaniem – na pewno jest taką samą „cepelią”, jak nieszczęsny rejs statkiem o zachodzie słońca na O`ahu. Usiłuje podbuntować swoją babcię, że bez sensu wywaliłam pieniądze na różne „nieatrakcyjne atrakcje”, zamiast kupić bilety lotnicze w klasie business.

- Michał, myślę, że przeżyjesz tę imprezę. Na pewno długo nie potrwa.

- Przeżyję, bo zabiorę ze sobą iPhone`a. Zamierzam przez cały czas słuchać polskiego rapu, żeby nie słyszeć miejscowego badziewia.

To może być nawet interesujące: polski podkład muzyczny, np. pod pokazy polinezyjskich ogniomistrzów. No, cóż … totalna globalizacja. Multi-kulti. Moje dziecko ma zawsze ze sobą telefon, a w nim kilka tysięcy utworów na wypadek, gdyby trafił na super nudną i super długą imprezę. Rok wcześniej byliśmy na „Aidzie” w Arena di Verona. Muszę przyznać, że sama żałowałam, że nie zabrałam z hotelu słuchawek. Przynajmniej w ogóle cokolwiek bym słyszała. „Aida” w tamtym wykonaniu była operą bez nagłośnienia. Śpiewacy musieli zmagać się w amfiteatrze z prawami fizyki i braku akustyki, z góry skazani na porażkę. Baryton jeszcze było słychać, ale sopran w ogóle niknął w ogromnej przestrzeni otwartego obiektu. Jedynym ciekawym akcentem był wjazd na scenę koni, ale niestety szybko je stamtąd zabrano. Za szybko, bo moje dziecko akurat wtedy zainteresowało się operą, gdyż samo od wielu lat jeździ konno. W momencie, kiedy wyprowadzono konie ze sceny, Michał włożył do uszu słuchawki i tyle miałam z ukulturalniania mojego syna. Pamiętam, że bilety były bardzo drogie, a „Aida” była porażką. Trochę „bolało” L.

Dojeżdżamy do hotelu, w którego ogrodach ma odbyć się Lava Legends & Legacies – wieczorek folklorystyczny, w czasie którego mamy poznać miejscowe legendy i podania oraz dowiedzieć się o dziedzictwie kulturowym Hawajów.

Stoimy w kolejce. Za czym kolejka ta stoi? – chciałoby się zacytować fragment piosenki Krystyny Prońko. Nie znoszę kolejek, a nie mam wyjścia. Muszę odstać swoje. Pozostali kolejkowicze cierpliwie czekają na swoją kolej. Podchodzimy do kontuaru. Oprócz girlandy lei, wykonanej z muszelek, dostajemy do przeczytania tekst ostrzeżenia, że organizator nie ponosi odpowiedzialności za pogodę i żywioły natury. Oznacza to, że jeśli lunie na nas deszcz lub przyjdzie fala tsunami, to mamy się z nim nie procesować. Myślę, że wtedy nie byłoby nam w głowie ciąganie organizatorów po sądach.

- O, a nie mówiłem? Taki sam układ, co na statku na O`ahu. Długie stoły, szwedzki bufet, a pewnie zaraz wybiorą mistrza ceremonii – triumfuje Michał.

Wrrr … staram się go nie słuchać. W sukurs przychodzi kelner z Mai Tai. O, tak, koktajl alkoholowy pomoże mi przetrwać trudne chwile. Pyszny!

- Czy ja mógłbym dostać jeden Mai Tai dla siebie? – pyta urażony Michał.

Zabijam go wzrokiem.

- OK., OK. Dlaczego się denerwujesz? Tylko pytam.

- Jeśli potem będziesz się tłumaczył tutejszej policji, to możesz sobie wziąć szklankę napoju wysokoprocentowego.

- Ty jesteś moją mamą, Ty się będziesz tłumaczyć za mnie.

- Zatem nie dostaniesz alkoholu, a na pewno nie w miejscu publicznym. KROPKA!

Z głośników dociera do nas kobiecy głos. Zapowiada ceremonię Imu i prosi gości o podejście w pobliże kopca, koło którego przed chwilą przechodziliśmy. W zasadzie ten kopiec wygląda jak miejsce, w którym organizatorzy mogliby rozpalić ognisko. Brakuje jedynie drewna.

Podchodzimy bliżej. Kopiec otoczyło sporo osób, ledwo co widzę. Mojej mamie – na całe szczęście – udało się podejść bliżej. Nagrywa.

Mężczyźni w polinezyjskich pareo dźgają dzidami obiekt zainteresowania, czyli kopiec, by – jak nam wyjaśnia kobiecy głos – wydobyć z ziemi wieprzowinę. Czym jest ceremonia Imu? Jest prastarym sposobem przyrządzania wielu potraw. Pierwsi Hawajczycy gotowali w ten sposób mięso i warzywa. Imu po hawajsku znaczy „dół, jama, dziura”. Najpierw wykopywano w ziemi zwartą dziurę o głębokości od dwóch do czterech stóp (0,6 – 1,2 m), ale na tyle szeroką, by pomieścić w niej przyrządzane jedzenie, kamienie, węgiel i warzywa, ale równocześnie na tyle wąską, by ciepło nie rozchodziło się na boki. W czasie Imu węgiel i kamienie są bardzo mocno rozgrzane, mięso – najczęściej jest to wieprzowina – zakryte jest warstwami liści i matami, a następnie zasypywane ziemią. Węgiel i kamienie dają ciepło, liście powodują wilgoć, a maty – parowanie, zatem nie jest to proces pieczenia, a raczej – jakbyśmy współcześnie powiedzieli – gotowania na parze. W rezultacie – jak nas zapewnia kobiecy głos – będziemy mogli skosztować przepysznej, soczystej i niezwykle delikatnej wieprzowiny.

Mężczyźni wyjmują kamienie ze środka przepołowionego prosiaka i przenoszą go na stół, na którym rozdrobnią go na małe cząsteczki. My wracamy na swoje miejsca. Biorę łyk Mai Tai. Pycha!  

Zaczyna się „cepeliowski” rytuał: kobiecy głos przedstawia mistrza ceremonii, mistrz ceremonii wybiera odpowiednie stoliki, uczestnicy imprezy ustawiają się w kolejce po wyznaczonych przez niego stronach szwedzkiego bufetu. Znów kolejka L. Całe szczęście nie jestem głodna. Wtedy na statku nie zjadłam prawie nic. Nic mi nie smakowało. Nawet napoje alkoholowe były kiepskie. Tu przynajmniej Mai Tai jest smaczny. Mniam, bardzo smaczny.

Nie da rady, trzeba podejść do szwedzkiego stołu, stanąć w kolejce. Mistrz ceremonii właśnie na nas wskazał. Wszystkie potrawy wyglądają ładnie, jest duży wybór. Mimowolnie nakładam sobie na talerz dużo za dużo. Pojawiła się też wieprzowina z ceremonii Imu. Wygląda teraz trochę, jak duszona wieprzowina. 

Wracamy do stolika. Coś, co wygląda jak zabarwione na fioletowo tofu jest tak mdłe, że nie mogę się przemóc, by wziąć drugi kęs. Nie zapamiętałam nazwy, żeby drugi raz nie nabrać się na jego oryginalny kolor. A wrócić do szwedzkiego stołu nie mogę. Musiałabym poprosić o pozwolenie mistrza ceremonii. Paranoja!

Z kolei wieprzowina, rekomendowana przed chwilą jako miejscowy rarytas w ogóle nie ma smaku. Faktycznie przypomina duszoną wieprzowinę, brakuje w niej jedynie sosu, co sprawia że tutejszej potrawie daleko do naszej, polskiej.

Co potrawa, to coraz większe rozczarowanie. Naprawdę mi nie smakuje. Poi, które wygląda jak coś pomiędzy budyniem a puddingiem jest – delikatnie mówiąc – takie sobie. Przyrządza się je z korzenia bulwiastego, typu cebula i liści kolokazji (gatunek jadalnej rośliny). Smacznego. Błeee L.

Ograniczam się jedynie do sałatek. Sałatka jak to sałatka, trudno ją zepsuć. Dobrą sałatką, a jednocześnie przystawką jest poke, w której wymieszano sashimi tuńczyka Yellowfin, marynowanego w soli morskiej, inamona (pieczone, pokruszone orzechy candlenut), olej sezamowy, wodorosty Limu (po hawajsku algi) i posiekane papryczki chili. Receptura tej potrawy została przywieziona na Hawaje przez Japończyków. Poke jest niezłe.   

Smakuje mi także łosoś Lomi. Lubię łososia pod każdą postacią, może być Lomi, choć mam skojarzenia z masażem Lomi-Lomi. Skojarzenie to nie jest bezpodstawne: powszechnie mówi się na niego łosoś Lomi-Lomi (niestety masażu tu nie zapewniają, a szkoda). Zazwyczaj jest on dodatkiem do drugiego dania. W jego skład wchodzi poza łososiem głównie pomidor. Przepis ten na wyspy przywieźli pierwsi żeglarze z Zachodu.

- Czy Pani już skończyła? – z rozmyślań wyrywa mnie naprawdę przystojny mężczyzna. Wysoki, umięśniony, śniady brunet. Wiem, wiem, w tej szerokości geograficznej to żadna rewelacja. Niemniej jedno jest dla mnie pewne: Hawajczycy są ładniejsi od Hawajek. One z kolei mają budowę ciała od pasa w dół taką, że od bardzo szerokich bioder nogi zwężają się do bardzo chudych kostek. Wygląda to dość dracznie, szczególnie jeśli dziewczyna ma na sobie przylegające do ciała dzinsy. Mężczyzna pochylony nade mną poza pareo, nie ma nic na sobie. Można sobie pomarzyć J.To on nas witał, teraz z kolei pełni funkcję kelnera. Ciekawe, co jeszcze będzie tu robił.

Siedzimy na tarasie hotelu, nad oceanem. Podobnie, jak nasz apartament, jest on położony na wybrzeżu klifowym. Akurat jest zachód słońca. Wszyscy – jak na komendę – wstali od swoich stolików i podeszli bliżej urwiska. Wszyscy mają w rękach aparaty, robią zdjęcia. My też. Nawet Michał się wciągnął. Nie da się pozostać obojętnym na coś tak zjawiskowego.

Dopiero zachód słońca, które jakby zanurzyło się w oceanie sprawia, że ludzie wracają do swoich stolików. Zaczyna się luau.

Luau jest tradycyjnym hawajskim przyjęciem, ucztą, imprezą, festynem, świętem, któremu towarzyszy zabawa. Kierowca busa, który nas wiózł z lotniska do hotelu na Waikiki bardzo zachwalał luau. Powiedział, że koniecznie musimy się wziąć w nim udział. Hawajczycy zastąpili wyraz party słowem luau (po hawajsku „przyjęcie”, „impreza”). Bal maturalny, wesele i urodziny to też jest „luau”, które poprzedzają odpowiednie przymiotniki.

Historia biesiadowania na Hawajach sięga czasów pierwszych Hawajczyków. Przez wieki jadali oni osobno: osobno kobiety, osobno mężczyźni. Tym pierwszym nie wolno było na co dzień jeść wyrafinowanych potraw, bądź podawanych tylko na specjalne okazje. Dopiero w 1819 roku król Kamehameha II zniósł prawo religijne rdzennych mieszkańców wysp hawajskich i symbolicznie zaprosił wszystkie kobiety z całego Królestwa, by z nim spożyły wieczerzę. W ten sposób narodził się luau – zwyczaj, pielęgnowany zarówno przez propagatorów kultury, jak i liczne biura podróży.

Patrzę na scenę. Mężczyźni dają pokaz tańca z płonącymi pochodniami. No i, bardzo proszę, wysoki, umięśniony, śniady brunet vel komitet powitalny vel kelner teraz zajmuje się tańcem. Ciekawe, ile on ma tu etatów i ile zarabia?

- Mamo, nie patrz tak. W Twoim wieku…? – moje dziecko naprawdę chce się doigrać. Następny raz nie zabiorę go na koniec świata. Wakacje spędzi w Koluszkach albo Tłuszczu. Poza tym, co to znaczy „W Twoim wieku”? Ostatnio takim pytaniem, „okraszonym” oburzoną miną uraczył mnie na nartach w Dolomitach. Tańczyłam sobie w apartamencie przy włączonym MTV, do teledysków włoskiej play listy, gdy wtem moje dziecko spojrzało i powiedziało: „Mamo, w Twoim wieku nie wypada”. To naprawdę nie było miłe. Gdyby mi powiedział, żebym przestała skakać, bo zarwie się pode mną podłoga i będziemy musieli płacić odszkodowanie, to jeszcze bym to zrozumiała. To przemówiłoby do mojej wyobraźni, ale kwestia wieku…? To cios poniżej pasa.

Tancerze ognia sprawnie obracają pochodniami, które płoną na obu końcach. Nie wiem, jak oni to robią, ale przerzucają sobie płonące drągi, nie parząc się przy tym. Zataczają nimi koła, robią ósemki. Dowiadujemy się, co jeszcze oznacza słowo poi – łańcuchy, używane przez tancerzy: Poi to także nazwa pewnego plemienia Maori, żyjącego w Nowej Zelandii. 

Taniec ognia z zastosowaniem różnych technik jest częścią dziedzictwa kulturowego wielu rejonów świata. Najstarszy z nich wywodzi się z Samoa i znany jest jako Siva Afi i Płonący Nóż (Siva Afi and The Fire Knife). Taniec ten ma swoje korzenie w starożytnych samoańskich pokazach o nazwie `ailao i służy pokazaniu sprawności samoańskiego wojownika, który zręcznie kręci, rzuca, chwyta i tańczy niczym z bronią, narzędziem walki, które może razić ogniem wroga.

Na scenie pojawiły się tancerki hula. Mają na sobie spódniczki, wykonane z długiej trawy i biustonosze z łupin kokosa. Podziwiam je. Ja chyba zadrapałabym się na śmierć pod warunkiem, że zmieściłabym się w „kokosowy” biustonosz. Jak to musi swędzieć? Okropne!

Taniec hula, jak i pozostałe tradycje rdzennych Hawajczyków zostały zakazane pod naciskiem chrześcijańskich misjonarzy i amerykańskich protestantów w latach trzydziestych XIX wieku. Oficjalnie głosili oni, że hula jest tańcem pogańskim, choć wielu z nich w głębi ducha popierało tę tradycję i zezwalało na tańce pod własnym dachem. To ułatwiło wprowadzenie uregulowań prawnych w połowie XIX wieku. Publiczne pokazy hula mogły być organizowane, lecz wcześniej trzeba było na nie uzyskać licencję.

Na początku XX wieku taniec hula przeszedł istną transformację, stał się „towarem” dla turystów. To właśnie wtedy zaczęto organizować wieczorki, spektakle, m. in. Kodak Hula Show, hula „zagościła” w filmach powstającej fabryki snów – Hollywood. Pomimo ogromnej komercjalizacji hula była nadal praktykowana w odległych rejonach Hawajów, w skromniejszej formie, lecz z poczuciem dumy narodowej. Ponownie moda na ten taniec pojawiła się w latach siedemdziesiątych, w czasach Hawajskiego Renesansu i nieprzerwanie trwa do dnia dzisiejszego.

Mężczyźni na scenie grają na gitarach i ukulele. No i ponownie wysoki, śniady, umięśniony młodzieniec pojawia się w nowej roli. Tym razem jest muzykiem. OMG, nie dość, że przystojny, to jeszcze wszechstronnie utalentowany. Polki chyba powinny masowo tu przyjeżdżać w poszukiwaniu szczęścia J.

Tancerki hula wdzięcznie pląsają po scenie. Taki taniec to też dobry sposób na pozbycie się nadwagi i stresów. Trzeba zaangażować ręce, oczy, biodra i nogi – po prostu całe ciało. Ma to również znaczenie dla tańca hula: rękoma opowiada się historię, oczy dodają tej opowieści ekspresji, ruchy bioder i stóp wskazują rytm i moc.

Luau dobiega końca. Wstajemy od stolików i w rytmie hula zmierzamy do wyjścia. To znaczy my we dwie, przecież Michał nie będzie się "błaźnił" :) Spojrzał na nas, pokiwał z politowaniem głową i przyśpieszył kroku.  

Biodra, stopy, ręce – tanecznym krokiem idziemy do samochodu. Hula!

Pewnie na tym zadupiu chcecie znaleźć restaurację z szampanem i wodotryskami?

Jesteśmy w Parku Stanowym Wodospadu Akaka, w którym za jednym zamachem można zobaczyć dwa wodospady: Akaka i Kahuna.

Od samego wejścia każde z nas poszło w inną stronę. Ja stoję zauroczona przed wodospadem i nie mogę się na niego napatrzeć. Po wczorajszej wycieczce do parku wulkanów, taki widok jest bardzo, bardzo przyjemną odmianą. Wokoło jest mnóstwo roślin. Woda spada z góry, porośniętej piękną, żywą zielenią. Szumi, nie huczy. Jeśli to prawda, co mówią, to przy wodospadzie Niagara nie da się porozmawiać. Huk jest wszechogarniający.

Michał poszedł ścieżką pod prąd. Tak naprawdę są to schody. Można nimi iść dookoła tej części parku, która jest udostępniona dla zwiedzających. Mają długość 0,4 mili (600 m) i łatwo po nich chodzić. Schody tworzą pętlę i nagle ja, i syn spotykamy się w połowie drogi.

- Nie masz, po co tam iść – oznajmia mój pierworodny – Ja już tam byłem.

- Chyba żartujesz? Ma mi to wystarczyć?

- Nie, tam nic nowego nie zobaczysz – chyba, że chcesz ten wodospad oglądać z różnych stron, to bardzo proszę.

Moje dziecko staje się nerwowe i bardzo by chciało już stąd „prysnąć”. Gdy wyjeżdżaliśmy z domu, temperatura na dworze była niska, Michał założył bluzkę z długim rękawem, długie spodnie, skarpetki, kryte buty. Teraz jest znacznie cieplej i on zaczyna się w tym wszystkim gotować.

- Misiu, jak dasz mi jeszcze zobaczyć ten drugi wodospad i zrobić zdjęcia tych pięknych krzaków, to zaraz Ci kupię lżejsze ubranie. Obiecuję.

- Na tym pustkowiu nie ma żadnych sklepów, a już na pewno nie odzieżowych. A takie krzaczory są tu wszędzie.

Rzucam się pędem zobaczyć drugi wodospad, nim moje dziecko ugotuje się „na twardo”.

Spacerek ścieżką widokową był bardzo miły. Obejrzałam Akakę ze wszystkich możliwych stron. Zrobiłam mnóstwo zdjęć. Wodospad Kahuna też jest ładny, choć widziany z pewnej odległości. Teraz muszę „zeskrobać” z asfaltu moje biedne dziecko i wsadzić je do klimatyzowanego samochodu.  

Teraz mój syn nastawił klimatyzację na 15°C i zaczyna parować.

- Ciekawa jestem, gdzie znajdziemy jakiś sklep. Byle nie w Hilo – mówię.

- I jeszcze przydałaby się knajpka, bo on na pewno jest głodny – mówi mama.

- No pewnie – odzywa się „parujący” Michał – i co jeszcze? Restaurację z szampanem i wodotryskami?

Wybucham śmiechem. Syn się rozkręca.

- Przecież Wam mówiłem, że to zadupie. Wszyscy muszą jeździć do Hilo, bo gdzie indziej są albo wulkany, albo las tropikalny. Nic tu nie znajdziemy, od razu nastawmy nawigację.

I nagle wyłania się przed nami miasteczko. Co prawda miasteczko to dużo powiedziane. Jest w nim tylko jeden podłużny budynek, ale – hurra! – widać bar szybkiej obsługi.

Parkujemy. Zanim zamówimy jedzenie, trzeba uratować Michała, któremu wyrażenie „ubrać się na cebulkę” jest kompletnie obce.

Wchodzimy do sklepu, z którego nas „wyrzuca”. Takie nagromadzenie koszul we wzorki hawajskie jest po prostu „zabójcze” dla naszych oczu. Chryste! Czy oni nie widzą, że to kicz? Bierzemy wdech i wchodzimy ponownie. Z trudem przedzieramy się obok stojaków z różnokolorowymi koszulami. Kolory zaczynają „tańczyć” w mojej głowie. Już tracę nadzieję, że coś tu znajdziemy, co nie będzie hawajską komercją, ani hawajską „cepelią”, aż wreszcie natykamy się na stojak z normalnymi koszulkami.

- Michał, czy chcesz którąś z tych T-shirtek, czy mam kupić koszulę w regionalny wzorek? – pytam złośliwie.

Moje dziecko ponownie „zabija” mnie wzrokiem.

- OK., rozumiem … czyli T-shirtka, tak?

- OMG – mówi – czy widzisz tę cenę? Tu jest drożej niż na Waikiki w Honolulu. Dwa razy drożej.

Mój syn w takich momentach mnie irytuje. Wyrzuca mnóstwo pieniędzy na gry komputerowe, a szkoda mu wydać na T-shirt. Poza tym nie rozumiem go, bo preferuje naprawdę drogie ubrania. Chyba, że to metoda, żeby więcej wyciągnąć od matki: trochę się „pozgrywać”, a później łaskawie przyjąć prezent.

Koszulka naprawdę mi się podoba. Jest w kolorze brudno-niebieskim, z fajnym bladym wzorkiem, trochę przypominającym alfabet obrazkowy Majów. Dużych rozmiarów metka wszyta jest z zewnętrznej strony. Naprawdę bardzo ładna rzecz, jak na sklep, gdzie „straszy” folklor.

- Czy zdecydowaliście się na tę ekstra koszulkę? – pyta sprzedawca, który jeszcze przed chwilą rozmawiał z drugim mężczyzną przy kontuarze.

- Tak, weźmiemy ją. Czy mogę zapłacić kartą kredytową?

- Ależ tak. Akceptujemy wszystkie, łącznie z American Express.

No, to mnie akurat nie dziwi, przecież jesteśmy w Stanach Zjednoczonych, choć prawdę mówiąc VISA jest tu chyba bardziej popularna. Może ze względu na turystów.

- Może ja zapłacę moją kartą? – pyta po polsku mama.

Sprzedawca wyraźnie zbystrzał.

- Skąd jesteście? – pyta.

- Z Polski – odpowiadam – To w Europie.

Na co on najspokojniej w świecie, na kompletnym zadupiu na środku Oceanu Spokojnego, gdzie tak naprawdę najbliższa cywilizacja sensu largo jest daleko stąd otwiera usta i mówi:

- Z Polski. Jak się macie?

I mówi to po polsku.

Mama zaczyna do niego mówić. Po polsku, oczywiście. I tu już robi się problem.

- Kompletnie nie wiem, o czym ta kobieta mówi – sprzedawca zwraca się do mężczyzny, wciąż stojącego obok kontuaru.

- Pyta Pana, skąd znajomość języka polskiego – podejmuję się tłumaczenia.

Mężczyzna uśmiecha się od ucha do ucha i mówi:

- Moja żona pochodzi z Poznania. Wasz kraj jest bardzo ładny. Mili ludzie.

Podbudowani dobrym wizerunkiem Polski i Polaków na świecie, wychodzimy ze sklepu i wchodzimy do baru szybkiej obsługi. Wygląda jak fast food, choć – Boże, wybacz, że to napiszę – do McDonalda mu daleko. Nie lubię tej „restauracji innej niż wszystkie”, poza lodami w waflu z polewą karmelową. Reszta może nie istnieć. L

Moje dziecko patrzy spode łba na zdjęcia dań, zawieszone nad kontuarem.

- Mnie jest wszystko jedno. Ty zdecyduj, co mam jeść – i już go nie ma. Wyszedł na dwór, zająć stolik.

Uwielbiam takie sytuacje, kiedy muszę za niego decydować. Wtedy on je niewiele (jest niejadkiem) i mówi, że nie on wybierał jedzenie, więc może zostawić. Sprytne rozwiązanie, prawda?

OK., nie będę dłużej się zastanawiać.

- Poproszę rybę w sosie curry (curry fish plate), dwie butelki wody, dwie normalne cole i jedną dietetyczną.

Michał uwielbia pikantne potrawy. Pikantnej przyprawy do grilla używa zawsze i przy każdej okazji. Posypuje nią także ziemniaki, a gdyby go nie pilnować, wsypałby ją nawet do deserów. Mam nadzieję, że będzie to prawdziwe curry i trochę wyparzy niewyparzoną buzię mojego synka.

- Wybrałam za Ciebie. Tu jest numerek. Jak Cię Pani wywoła, a dokładniej, jak zawoła moje imię, to masz tam wejść i odebrać danie. Ja wejdę do sklepu obok.

Mój syn chyba uznał to za zniewagę.

- Nie będę reagował na imię żeńskie. No, na pewno nie. Nie ma mowy. Ty płaciłaś, Ty odbierasz.

- Michał, to nie dla mnie jedzenie. My nie jesteśmy głodne, a jeśli nie odbierzesz potrawy, to Ty będziesz głodny i ze mną będziesz miał do czynienia – usiłuję mu zobrazować jego „świetlaną”, niedaleką przyszłość.

Zanim powie coś jeszcze znikam w głębi sklepu. Tu jest zupełnie inaczej niż obok, w sklepie męża Polki z Poznania. Są tu bardzo ładne przedmioty wykonane przez lokalnych artystów. Dużo jest rzeczy, oznaczonych jako ekologiczne, np. torba termoizolacyjna, wykonana z surowców wtórnych, ale pięknie malowana w regionalne wzory: paproci, żółwi itp. I co, można „sprzedać” folklor w ładnej postaci?

Biorę torbę termoizolacyjną na prezent. Już wiem, komu ją dam. Rzucają mi się w oczy korale. Na czarnym tle niebieskie kwiatuszki. Trochę przypomina mi to wzór na ceramice Bolesławca. Biorę je do ręki. Jakie lekkie?! Nie spodziewałam się. Nastawiłam się na większy ciężar i ręka bezwiednie poleciała mi w dół. Głupie uczucie! Biorę je dla Joli. Mam nadzieję, że się spodobają.

- Bardzo dobry wybór – sprzedawca zagaja rozmowę przy kasie – Czy Pani wie, jak nazywa się drzewo, z którego zostały wykonane te korale?

- Nie, nie wiem, jestem po raz pierwszy na Hawajach – tłumaczę się.

- To są orzechy kukui, specjalnej palmy, z której wyrabia się naszyjniki i pozyskuje oliwę. Używa ich się w kuchni, a w oleistej postaci jako kosmetyk do włosów. Przed wiekami służyły jako świece, do tej pory są nazywane candlenut. Orzechy są bardzo lekkie, stąd Pani zdziwienie – uśmiechnął się – Zapakować na prezent?

Nie wiem, czy dam radę w nienaruszonym stanie dowieźć opakowanie do Polski. Czeka nas jeszcze dużo lotów samolotem. Ale się zgadzam. I tak z szykownymi paczuszkami wychodzę na ulicę, która w niczym nie przypomina Hawajów z hollywoodzkich filmów.

Michał dostał już danie. Najwyraźniej nie miał innego wyjścia, tylko się zgłosić do kontuaru jako Agata. Chciałabym zatriumfować, ale się powstrzymuję. Wolę, żeby spokojnie zjadł.

- Popatrz, tu jest reklama hawajskiego hamburgera – mama pokazuje szybę – Co prawda ja nie jestem głodna, ale weźmy na spróbowanie jedną porcję.

Wracam do kontuaru. Zamawiam local Hawaiian hamburger i kolejną porcję napojów.

Zauważyłam, że pomimo iż lokalnemu barkowi daleko z wyglądu do McDonalda, to danie chyba nie jest ohydne, skoro Michał je zjada, a dodatkowym atutem tego miejsca jest fakt, że zostało ono podane na ceramicznych kwadratowych talerzach, które w Polsce uchodziłyby za modne. Żadnych plastików, ani papierowych naczyń jednorazowego użytku. Sztućce też są przyzwoite.

W oczekiwaniu na jedzenie przeglądam zdjęcia w iPhone`ie. Mama przegląda te, które zrobiła aparatem.

Na zdjęciach widać roślinność, którą porasta park wodospadu Akaka: orchidee, bambusy, paprocie, palmy, drzewa banyan (figowiec bangalski). Te ostatnie wyglądają bardzo baśniowo. Trochę jak wierzba płacząca, tylko gałęzie banyan tree zwisają do samej ziemi, a całe drzewo składa się z wielu części i zajmuje dużo miejsca. Stanowi symbiozę dwóch roślin, idealnie współgrających. Drzewa wyglądają przez to majestatycznie, groźnie, ale zarazem frapująco. Trochę jak skrzyżowanie Wiedźmina, czarnoksiężnika i Wernyhory w inscenizacji teatralnej.

Podchodzi Pani z czymś, co nie przypomina hamburgera. Nie wywołała mnie po imieniu, tylko zadała sobie trud, żeby wyjść zza lady i przynieść danie do stolika. To miłe.

Na talerzu istna hawajska kompozycja. Z klasycznego hamburgera pozostały bułki i burger tyle, że zamiast klasycznej napompowanej buły podano chrupiące kajzerki. Na mięsie położono ananasy, a całość przyozdobiono kwiatami plumerii, tymi, które służą do wyrobu polinezyjskich girland lei. Działa na wszystkie zmysły.

- O, to zamiana. Ja biorę hamburgera – i ledwo się obejrzałyśmy, jak Michał przysunął do siebie talerz. 

Bezczelność czy szczerość?

Jesteśmy już pół godziny w Narodowym Parku Wulkanów (Big Island of Hawai`i). Wyszliśmy z centrum turystycznego, wskakujemy do samochodu i jedziemy w miejsce, które jest numerem dwa na naszej mapce – Thomas A. Jaggar Museum. Podobno to najbardziej ruchliwe miejsce w całym parku. Ostrzegają, żeby uważać podczas parkowania na nene, hawajskie gęsi zagrożone wyginięciem. Mama chciałaby bardzo zobaczyć nene, ale ich tu nie widać. Czyżby do wyginięcia przyczynili się nieostrożni turyści?

W muzeum kolejne ekspozycje. Tym razem urządzenia, których kiedyś używali naukowcy do badania wulkanów, działające sejsmografy i – ku przestrodze – zwęglone ubrania i przyrządy naukowców, którzy za bardzo zbliżyli się do lawy. 

Jest tu także wart milion dolarów komputer Vax 11-750, który połączono z pobliskim Hawajskim Obserwatorium Wulkanicznym – miejscem niestety niedostępnym dla zwiedzających. Zapisuje on nawet najmniej wyczuwalne wstrząsy – mikro wstrząsy – których jest kilkaset każdego dnia. Jest też mniejszy sejsmograf, nazywany „wstrząsami ludzkimi”. Zwiedzający może podskoczyć, a urządzenie zarejestruje drgnienie podłogi tak, jakby była sercem wulkanu. Mój syn nie może się powstrzymać: „Nawet o tym nie myśl. Urządzenie by tego nie wytrzymało.” I jak tu nie kochać swojego szczęścia – „żmijki” wychowanej na moim łonie? Nikt Ci nie poprawi humoru tak, jak zrobi to Twoje rodzone przez cztery dni dziecko :)

Swoją drogą, czy takie zachowanie to bezczelność czy raczej prawdomówność, szczerość? Najpierw uczymy dzieci, żeby były szczere i mówiły prawdę, a później staramy się je "popsuć" i nauczyć grzeczności, czytaj: zakłamania. Odwieczny dylemat: walczyć z tym, czy pozwolić, by dziecku kształtował się charakter? Na pewno nie rozstrzygnę tego na Hawajach - w krainie wiecznych wakacji :)

Protest song

Do porządnego sklepu spożywczego mamy 26 mil, ale do wjazdu na teren Narodowego Parku Wulkanów zaledwie jedną milę. To pokazuje, jak największą hawajską wyspę (Big Island of Hawai`i) zdominowały wulkany. Zajmują one ogromną jej część, dlatego – pomimo, że powierzchnia Big Island jest większa niż wszystkich wysp hawajskich razem wziętych – mieszka tu zaledwie 10 procent Hawajczyków. W sumie na wyspie znajduje się pięć wulkanów: Kilauea, Mauna Loa , Mauna Kea, Hualāla i Kohala.

Podjeżdżamy do bramy wjazdowej. Pomimo, że nie dane nam będzie przemierzyć całej powierzchni parku, którą oblicza się na 130888 ha, to i tak zdecydowanie bardziej opłaca się wjechać na teren samochodem niż przemierzać go na piechotę. Amerykanie są mistrzami w zapewnianiu sobie komfortu, więc by dojechanie w pobliże atrakcji było opłacalne, w wielu miejscach już wjazd trzech osób dorosłych jest tańszy niż ich wejście.

Przy wjeździe dostaliśmy mapkę parku, żebyśmy po drodze nie zabłądzili. Jedziemy przed siebie. Droga Crater Rim Drive wiedzie przez las tropikalny, a następnie przez pustynię, porośniętą na przemian suchymi i zielonymi krzakami. Później dane nam będzie się przekonać, że taka różnorodność i zmienność krajobrazu nie należy na Dużej Wyspie do rzadkości. Wręcz przeciwnie: tu jest to norma.

Michał podsuwa mi pod nos mapkę. Ja chyba kiedyś z powodu nieokiełznania mojego jedynaka spowoduję wypadek. Palcem wskazuje na numer jeden. Muszę zawrócić. Pod jedynką kryje się jedyne zachowane biuro turystyczne – Kilauea Visitor Center – idealne miejsce, od którego zaczynają zwiedzanie blisko trzy miliony turystów, którzy co roku przyjeżdżają tu zobaczyć wulkany Kilauea i Mauna Loa. My też tak zrobimy. Musiałam z powrotem dojechać do bramy wjazdowej. Wchodzimy do budynku.

Niektóre ekspozycje w Centrum są intrygujące. Znajdują się tu na przykład eksponaty, które pokazują formowanie się wyspy. Zostało ono pokazane jako życie – życie sensu largo, które przybywa na skrzydłach, z wiatrem i falą oceanu. Nie mogę się napić, żeby zrozumieć. Jestem w naszym towarzystwie jedynym kierowcą z uprawnieniami do prowadzenia wynajętego samochodu, ale postaram się Wam to wytłumaczyć. Na jałowe ziemie wulkaniczne życie przyszło w formie nasion, zarodników, insektów, pająków, ptaków i roślinek. Były one niesione przez wiatr, fale oceanu i migrujące ptactwo. Wiele gatunków zwierząt: płazy, gady, owady i prawie wszystkie ssaki lądowe nie dostały się na wyspy hawajskie, bo jeśli nawet zostały przywiezione przez żeglarzy nie zdołały się zadomowić w nowych warunkach.

No i tu mam problem. Gdzie na tej wyspie są insekty, pająki i ptaki? Na O`ahu też ich nie było. Głównym miejscem, gdzie na Hawajach "roi się" od robactwa są fora Internetowe i blogi niepoważnych ludzi, którzy straszą czymś, co w istocie nie istnieje. A tacy naiwni, jak my zabierają ze sobą kilka kilogramów środków odstraszających – insekty, nie ptaki, oczywiście – które będą musieli z powrotem zabrać do domu. Przewieźć ponad dwoma oceanami! Tak bardzo liczyliśmy, że zobaczymy tu ptactwo. Michał robi doskonałe zdjęcia ptaków w locie. Ma ich pokaźną kolekcję. Ten wyjazd miał być kolejnym "polowaniem" na nie z aparatem fotograficznym. I co? Najwyraźniej Amerykanie wytłukli robale co do jednego odnóża i biedne ptaki wyginęły, nie mając pożywienia. Hawaje to „sterylne” tropiki. Całe szczęście, że z powodu braku czasu nie zawracaliśmy ludziom w Sanepidzie głowy naszymi szczepieniami. Moje dziecko naśmiewałoby się ze mnie do końca życia. Wystarczy, że jego ulubionym tematem najprawdopodobniej staną się te repelenty, które zajmują pół walizki.

Następna wystawa przedstawia ekosystem: od morza do szczytu wulkanu. No to przynajmniej jest zrozumiałe. Jak mawia moje dziecko: „Ty to ogarniesz”. Rzeczywiście ekosystem jestem w stanie ogarnąć. . Dwa kroki dalej jest ekspozycja, przedstawiająca atrakcje i dźwięki lasu deszczowego. W ogrodzie zoologicznym w San Diego widzieliśmy gablotkę, w której były przedstawione produkty, pozyskiwane z tropikalnego lasu deszczowego. Gablotka była spora i zawierała wiele rzeczy, które towarzyszą nam w życiu codziennym, niektóre z nich przywracają nam zdrowie, a nawet ratują życie. Na co dzień nie zastanawiamy się, skąd pochodzą: kakao, pieprz Cayenne, gumka-myszka czy komponenty leku przeciwbólowego. Chinina, używana w leczeniu malarii jest pozyskiwana z kory drzewa cinchona, które rośnie w lasach tropikalnych Ameryki Łacińskiej i Afryki. Natomiast ze śmiertelnie trującej kory lian kurary, która służyła Indianom z Ameryki Południowej do zatruwania strzał przed polowaniem naukowcy wyodrębnili organiczny związek chemiczny alkaloid d-tubokurarynę, który wykorzystywany jest w leczeniu sklerozy rozsianej, choroby Parkinsona i wszelkich dysfunkcji mięśni. Gdyby nie roślinność lasów deszczowych Meksyku i Gwatemali, nie byłoby dwóch czynnych składników i tym samym środków antykoncepcyjnych. Gdyby nie lasy tropikalne w ogóle nie byłoby też jedzenia, środków kosmetycznych i higienicznych, ubrań. Dlatego zawsze tłumaczę mojemu synowi, że zanim walnie w kąt kolejną gumkę i poleci do sklepu po nową, powinien się zastanowić, czy nie przykłada ręki do niszczenia lasów równikowych. Proszę go, by rozejrzał się i zobaczył, ile rzeczy wokół wykonanych jest z drewna, pochodzącego właśnie z lasów tropikalnych: krzesło, na którym siedzi, papier, na którym pisze, pięknie zdobione meble. Drzewo tekowe, mahoń, palisander, balsa i drzewo sandałowe rosną w tych właśnie lasach. Powinien o nie dbać. Nie bujać się na krześle, nie kopać piłką w stół, nie wyrzucać zeszytu tylko dlatego, że okładka przedstawia motyw z „dziewczyńskiej kreskówki”. W takich chwilach mój syn idzie do swojego pokoju i … buch! Trzaska drzwiami. To jego cichy „protest-song”. Nie będą mu w jego domu robić propagandy i „prania mózgu”. Przecież na ogół las tropikalny jest odległym tematem, ale nie teraz. Teraz proszę syna, żeby poświęcił choć 5 minut na obejrzenie wystawy, ale zanim kończę zdanie, on znika. Rozpłynął się. Czyżby znów polinezyjskie czary-mary, których doświadczyliśmy wcześniej w Honolulu? Wychodzę przed budynek. Może wyszedł podziwiać wulkan? Sorry, taki żarcik. Nie ma go. Wracam do środka. Też go nie ma. Wyglądam na parking. Nie ma śladu. Wpadam do sklepiku. Jest, stoi przy kontuarze i coś kupuje. Co? Wolę nie wiedzieć. Wychodzę i cierpliwie czekam. Zjawia się z torbą pełną zakupów. Minę ma taką niewinną, jak Jezusek w stajence. Wykorzystuję sytuację, żeby wpoić mu trochę wiedzy z geografii. No cóż... coś za coś :)

Azjatka z miłym skurczem twarzy

Vouchery wymieniliśmy na karty pokładowe. Idziemy po mostku. No, nie. Czeka nas znowu ta sama szopka. Rytuał, przed którym trudno uciec. Fotografia, za którą trzeba potem zapłacić 20 dolarów. Mamy całą kolekcję takich zdjęć. Wyglądam na nich okropnie. Możemy przeprowadzić głosowanie, na którym z nich wyglądam straszniej. Trudno byłoby się zdecydować, takie jest ich bogactwo. Wczoraj i dziś nie mieliśmy siły protestować, kiedy robili nam zdjęcia na statku i przy helikopterze, ale dwa razy jednego dnia poddawać się takim torturom to lekka przesada. Nawet Trybunał w Strasburgu uznałby to za pogwałcenie praw człowieka. Poza tym mamy swoje aparaty, więc po co nam kolejne zdjęcie do naszego panoptikum. Wymieniamy się uwagami, że chyba nie unikniemy pozowania do zdjęcia, chociaż wszyscy rzucamy jakieś pomysły, jak dać nogę. Nagle przychodzi nam do głowy, żeby pójść za stewardessą, omijając miejsce sesji zdjęciowej. Udało się. Jesteśmy w części restauracyjnej.

- To my mamy szwedzki stół? – marudzi mój niezadowolony syn.

To jednak nie podoba mu się wersja oszczędnościowa, choć nie raz wytykał mi rozrzutność. Usiedliśmy przy wyznaczonym stole. Rozglądam się wokół. Kilkakrotnie płynęliśmy tzw. rejsami obiadowymi na różnych statkach i barkach. Ten przypomina mi prom „Pomerania” z lat jego świetności. Czerwone krzesła typu jakiś fałszywy "Ludwik" ze złotymi obrzeżami. Meble, co prawda, są bardziej w guście amerykańskim niż PRL-owskim, ale skojarzenie z polskim statkiem nasuwa mi się dlatego, że ta restauracja jest kwintesencją bezguścia. Na suficie położono plastikowe panele, „ostatni krzyk mody” z okresu transformacji w naszym kraju. Do tego stoją tu kolumny, które w miejscu jońskich zwieńczeń mają pomarańczowo-zielone ananasy. Wielkie drewniane żółwie leżą pomiędzy potrawami na długim stole, a tzw. estradę ozdabiają zasłony z czerwonego i złotego sukna. Po prostu jakiś architekt wnętrz zemścił się – być może – za niskie wynagrodzenie.

Podchodzi kelnerka. Azjatka z miłym skurczem twarzy, czyli uśmiechem.

- Co mogę podać do picia?

Mój syn od dłuższej chwili „maltretuje” mnie o koktajl alkoholowy. Chce się napić Pina-Colady. Ja mam ochotę na Caipirinhę. Zamawiam trzy koktajle, Coca-Colę i wodę niegazowaną. W cenie każdego biletu jest jeden drink.

- Poproszę o ID tego chłopca. Jeśli ma pić alkohol, to muszę sprawdzić, czy ma ukończone 21 lat.

Tego mogłam się spodziewać. Amerykanie, nawet skośnoocy są bardzo restrykcyjni. Policja może pojawić się znikąd w każdej chwili, nawet na środku Pacyfiku. Poza tym przeciętny mieszkaniec Stanów Zjednoczonych stara się działać zgodnie z literą prawa. Oczywiście, od tego są odstępstwa. Mnóstwo odstępstw. Przybieram poker face.

- Mogę pokazać jego paszport, ale to ja wypiję oba drinki, chyba że Pani kwestionuje warunki, na których zakupiłam bilety.

Pokazuję jej paszport Michała. Przecież nie będę przedłużać tej żenującej chwili. Jak wrócimy do hotelu, to natrę Michałowi uszu za to, że naraża mnie na takie sytuacje. Powiem mu, że kasujemy mu kieszonkowe, bo matka naprawdę musi zainwestować w kurs asertywności. Ale i tak miałam zamiar wypić więcej alkoholu, skoro nie muszę tu prowadzić samochodu. Z chęcią wypiję Pina-Coladę. 

Własnym oczom nie wierzę w to, co widzę. Kelnerka usiłuje wyczytać coś z polskiego paszportu. To go przybliża, to oddala. Michał robi miny, choć są one nieco przygaszone. Nie jest już taki pewny siebie. Kobieta oddaje mi paszport wyraźnie uspokojona. Mówi, że jest OK. i stawia Pina-Coladę przed Michałem. Odchodzi.

Michała z kolei zamurowało.

- A jej co odwaliło? – pyta.

Zabieram mu sprzed nosa alkohol. Usiłuje się stawiać, ale nie daję za wygraną. Swoją drogą, ciekawe, co takiego kelnerka wyczytała w jego paszporcie. Czyżby był on tak „czytelny”, że można wmówić Amerykanom, że jest on zgoła innym człowiekiem?